De euthanasie van Milou (17) - mythe en rite
De NOS publiceerde een tekst over de euthanasie van Milou (17) waar het niet alleen over de vraag ging of Milou volgens de wet euthanasie mocht krijgen, maar over een botsing tussen twee manieren van kijken naar en betekenis geven aan euthanasie.
Wie de tekst doortastend leest ziet vanuit welke bubbel er geleefd en gedacht wordt. In Nederland is de praktijk van euthanasie geritualiseerd en afgesloten.
Er staat bijvoorbeeld:
"Dat traject is volgens de geldende regels verlopen."
en:
"De Regionale Toetsingscommissies Euthanasie oordeelden dat in haar geval aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen was voldaan."
De Rite
Over de euthanasie wordt niet gesproken als iets wat moreel twijfelachtig is, er wordt niet over geschreven als iets tragisch. Er wordt procedureel over geschreven!
Bij psychisch lijden volgt een beoordeling, er was wilsbekwaamheid, er was zorgvuldig gewerkt, de euthanasie werd getoetst, goedgekeurd en uitgevoerd.
De Mythe
Het grotere verhaal achter dit 'ritueel' is ons geloof in autonomie. Je mag zelf beschikken over je leven en bij ondraaglijk lijden is het beëindigen van dat leven een recht.
Bij een dergelijke mythe horen 'buzz words', het zijn als het ware de pilaren die de rite verklaren en bevestigen, waardoor het ritueel opeens geen moord meer is maar een daad van respect. In het artikel zijn dat bijvoorbeeld:
- Dood wordt begrepen als bevrijding van lijden
- Beëindigen van leven staat voor het respecteren van een keuze
- De medische handeling wordt gezien als zorg
- Toestemming van de staat en de persoon wordt het kader voor morele legitimiteit
De tegen-rite
De veertien psychiaters en artsen twijfelen aan de rite en zetten vraagtekens bij de stappen van dit ritueel, ze schrijven een brief. De mythe en de rite staan te wankelen.
Het uitgevoerde ritueel wordt bekeken, niet vanuit de bubbel van de mythische structuur, maar vanuit een daglicht van twijfel. Wat uit het artikel blijkt: dit wordt ze niet in dank afgenomen wie in die bubbel van de mythe leeft.
Escalatie
Het OM speelt een cruciale rol als buffer tegen geweld. De twijfel die men door de brief zaait zit de betrokkenen niet in de koude kleren. De meeste betrokkenen hadden te maken met een cliënt of formulieren, behalve: de ouders. Om een kind kwijt te raken aan een rite, moet je ook echt in de mythe geloven. Vooral de ouders van Milou hebben het meest geleden. De moeder zegt: "Als ouder je kind verliezen en voor altijd moeten missen is het ergste wat je kan overkomen." Alsof ze zegt: Alles moet wel goed zijn verlopen. De pijn die ze ervaren is daar als het ware het bewijs van.
Als de twijfel echter terecht is, zijn ze niet alleen hun dochter kwijt, maar wordt ook de rite en de mythe waar ze aan hebben meegewerkt (en waar ze dus in hebben geloofd!) een illusie. Erger: ze hebben er in meegespeeld, wat hun rol van beschermende ouders zou kunnen veranderen in ouders die invloed hadden.
Ze laten van zich horen.
Geloven in dit systeem: helder zien
Het resultaat van deze strijd zal vooral gaan om de classificatie van de gebeurtenis. Was het zorgvuldig begeleid en autonoom? Of was er sprake van invloed, kwetsbaarheid en moet de verantwoordelijkheid onderzocht worden van alle betrokkenen?
Het eerste wordt ondersteund door juridische en medische instituties, waarvan we weten dat ze in het heden en verleden bij nader inzien feilbaar bleken in hun moreel en ethisch handelden. Het tweede zou, weliswaar binnen de kaders van de mythe, de rite kunnen diskwalificeren.
Maar om echt helder te zien is veel meer nodig. Het interpreteren en verstaan van de moraliteit van deze riten en mythen vergen veel meer dan een kritische blik op een casus.
Collectieve subjectiviteit
Door een eenvoudig nieuwsbericht schemert ook het geloofskader van de auteur van het nieuwsbericht door. Het is niet dat de auteur stelling neemt. Nee, er is meer doortastendheid nodig, want ook al is het bericht journalistiek, toch is het niet volledig neutraal geschreven. Er wordt geschreven vanuit een geloofssysteem die de rituele en narratieve legitimiteit van de huidige orde hanteert, terwijl de tegen-rite wordt beschreven als een verstoring van de rite.
Dat zie je bijvoorbeeld in de titel, waarin geschreven wordt dat de ouders thuis bedreigd worden, terwijl de professionals vanuit een gewetensfunctie aan de bel trekken. Bovendien worden de morele of medische problemen van de briefschrijvers niet inhoudelijk behandeld.
En daarmee bouwt ons media systeem aan een collectieve subjectiviteit die de diepere vragen niet behandelt.
- Hoe bespreek je moraliteit?
- Waarom is autonomie hier beslissend?
- Kan iemand doden gezien worden als goede daad?
De tegenstanders van de euthanasie van Milou vallen daarom niet alleen de afzonderlijke uitvoering van de rite aan. Zij raken aan de mythe die de rite mogelijk maakt.
Want zodra je serieus vraagt: Kan een zeventienjarige met psychisch lijden werkelijk autonoom voor de dood kiezen? - wordt niet alleen deze specifieke euthanasie problematisch. Dan komt ook de bredere symbolische structuur onder druk te staan.
Reacties
Een reactie posten